Optische illusies

Tekst: Yvette Bax

Wie kent ze niet: brain teasers of mind tricks die je uit kunt halen. Zoals dit 'selective attention test' filmpje op YouTube. Er zijn vele manieren om je hersenen te foppen. Daar gaat het programma Test your Brain over. National Geographic reisde af naar de Universiteit van Wisconsin, in Madison, om hier met neurowetenschapper Bas Rokers over te spreken.

Rokers is een Nederlandse onderzoeker die zijn tijd verdeelt tussen Nederland en de VS.  Hij is gespecialiseerd in visuele waarneming en onderzoekt momenteel hoe het visuele gedeelte van het brein 3D informatie verwerkt. Rokers leidt een team van onderzoekers op basis van een internationale samenwerking tussen de Universiteit van Wisconsin en de Universiteit Utrecht.

Manipuleren
Rokers vertelt over zijn bevindingen in de tweede van de drie afleveringen van Test your Brain, genaamd You won't Believe your eyes! In de aflevering kom je erachter dat je hersenen je ogen flink voor de gek kunnen houden - of is het andersom? Kleur, licht, beweging en diepte worden in het brein zelf geconstrueerd, en deze ervaringen zijn gemakkelijk te manipuleren. Waardoor je dingen ervaart of ziet die er in de werkelijkheid helemaal niet zijn.

Hoe dit kan? Rokers legt het uit. "Wanneer je hersenen niet direct weten wat er gebeurt of wat je ziet, gaan ze gokken. Ze doen dit onder meer door te vertrouwen op wat ze al kennen, uit eerdere ervaringen. Een illusie ontstaat op het moment dat de interpretatie op basis van eerdere ervaringen niet overeenkomt met de werkelijkheid."

Hersenactiviteit
Voor de onderzoeken van het brein, zijn er veel MRI scans nodig. Rokers neemt ons mee naar de scanruimte in de universiteit. Er wordt streng gecontroleerd op de aanwezigheid van metaal: dat is absoluut verboden in de buurt van de scan, want dat is een extreem sterke magneet die alles naar zich toetrekt. Rokers vertelt dat een collega op een andere universiteit zijn bureaustoel per ongeluk iets te dicht in de buurt van de scanner had gerold, en die vloog er vervolgens met volle kracht tegenaan. Kostenplaatje: honderdduizend dollar. Zo duur is het om de magneet uit en weer aan te schakelen (normaal staat deze 24 uur per dag aan). Na alles volledig gecontroleerd te hebben mogen we plaatsnemen in de MRI scan, en wordt onze hersenactiviteit gescand terwijl we naar verschillende afbeeldingen kijken. Als achteraf de beelden worden getoond, zien we inderdaad dat de gemeten activiteit achter in ons hoofd - de virtuele cortex - zit. Rokers: "We signaleren de activiteit eigenlijk door de toevoer van de zuurstof. De delen die geactiveerd worden hebben namelijk meer zuurstof nodig, en dat wordt gemeten."

Gamen
Rokers spendeert veel van zijn tijd aan het uitvoeren van dit soort 3D tests en onderzoeken. Zijn doel: "Ik wil er precies achter komen hoe het brein werkt, en meer te weten komen over de 3D waarnemingen. Waarom bijvoorbeeld sommige mensen 3D wel kunnen waarnemen en anderen niet. Je  kunt er namelijk wel iets aan doen: het is mogelijk om jezelf te trainen om diepte te leren zien. Bijvoorbeeld wanneer mensen een lui oog hebben; dit kun je ook trainen. Dat zal uiteindelijk de 'quality of life' ten goede komen. En verder denk ik dat de game industrie wel veel aan mijn 3D bevindingen zal hebben!"