Drevne megastrukture

DREVNE MEGASTRUKTURE

ČETIRI KUPOLE KOJE SU PROMENIL NAČIN NA KOJI GRADIMO

Kupole su među najodvažnijim arhitektonskim elementima koji se sreću među istorijskim zgradama. Korišćene vekovima kako bi krunisale poduhvate inženjerstva i arhitekture, kupole ukrašavaju neke od najlepših zgrada u svetu koje i danas ulivaju strahopoštovanje.

Od rimskog do modernog doba, kupole nisu bile samo praktični krovovi već i simboli moći. Obično se nalaze iznad svih zgrada u okolini i vladaju gradskim pejzažem. Tokom istorije kupole su takođe imali i duhovni značaj. Dodatna visina koja se dobija u unutrašnjosti religioznih građevina pod kupolom je od velikog značaja, uključujući Katedralu Svetog Pavla u Londonu, koja se smatra duhovnim centrom Engleske.

Od Indije do Rima, proučićemo neke od najpoznatijih svetskih kupola i otkriti kako i zašto su izgrađene, a istražićemo i šta u stvari simbolizuju.

Panteon, Rim

Sagradio ga je car Hadrian između 118. i 128. godine nove ere. Panteon u Rimu je možda najpoznatija građevina sa kupolom na svetu. Već skoro 2 milenijuma čvrsto stoji i najočuvaniji je rimski spomenik u Rimu. U početku izgrađen kao paganski hram, Panteon je posvećen od katoličke crkve 609. godine. Spomenik je rimskoj genijalnosti i građevinskoj veštini. Kupola ima prečnik 43.2 metra in a vrhu ima kružni otvor prečnika 9 metara. Kvadratni betonski blokovi koji su sve svetliji i zbijeniji prema vrhu korišćeni su za izgradnju kupole koja je bila najveća betonska građevina na planeti sve do modernog doba. U pitanju je arhitektonsko remek-delo - tajna izgradnje je u tome što su spoljašnji zidovi Panteona debeli preko 6 metara i kao takvi podupiru kupolu kojoj nije potrebna potpora lukova.

Kupola na steni

Jedno od najreligioznijih mesta celog Islama, Kupola na steni u Izraelu jedna je od najimpresivnijih građevina sa kupolom na svetu. Sagradio ju je kalif Abd Al-Malik ibn Marvan između 685. i 691. godine. Muslimansko svetilište vidi se sa većine mesta u Jerusalimu sa svojom zlatnom kupolom koja kruniše ovaj građevinski poduhvat. Međutim, iako je kupola u original napravljena od zlata, tokom vekova se je zamenili nekoliko puta, prvo sa aluminijumom, a danas sa pozlaćenim bakrom. Kupola na steni naširoko se smatra prvim remek-delom islamske arhitekture.

Katedrala u Firenci

Dominirajući linijom horizontal u Firenci, Duomo, ili Katedrala u Firenci, spektakularan je primer italijanske renesansne arhitekture i proizvod je uma Filipa Bruneleskija, zlatara i skulptora iz Firence. Kupola na Duomu sastoji se iz dva sloja - unutrašnja kupola koja pokriva ceo prečnik i spoljašnja za dekorativni efekat, ali i kao zaštitni sloj protiv vremenskih nezgoda. Veličanstvenu kupolu drže 24 kamenih "rebara" koji se prostiru od same osnove do vrha kupole. Bruneleski je dokazao da je moguće napraviti kupolu od kamena, nadmašujući Panteon u Rimu čime je postal najveća kupola na svetu. Pre nego što su ga vladaoci Firence pustili da počne sa gradnjom, Bruneleski je morao da demonstrira efektivnost svog dizajna praveći maketu kupole razmera 1:12 od cigala.

Tadž Mahal

Često spominjan kao jedno od svetskih čuda, Tadž Mahal u Agri, Indija, najveće je arhitektonsko nasleđe Mugala, muslimanskih vladaoca Indije. Izgradio ga je šah Džahan kako bi komemorisao smrt svoje žene Mumtaz Mahal. Tadž Mahal možda je najpoznatiji mauzolej na planeti. Bilo je potrebno 20,000 radnika za 22 godine od 1632. do 1653. godine. da bi se izgradio Tadž Mahal. Bela mermerna struktura ima četiri, skoro identične, fasade, a svaka od njih ima veliki centralni luk do 33 metara visine. Slavu Tadž Mahalu donosi centralna kupola koja se uzdiže do impresivne visine od preko 73 metara. Za razliku od ostalih drevnih megastruktura, poput Katedrale Svetog Pavla u Londonu, gde je arhitekta Ser Kristofer Ren s pravom povezan sa projektom, nijedan arhitekta nije povezan sa Tadž Mahalom. Neki građevinski dokumenti pokazuju da je poznati arhitekta iz tog doba, Ustad'lsa radio na projektu. Međutim, mnogo istoričari tvrde da je šah Džahan imao značajni doprinos dizajnu i gradnji Tadž Mahala zbog toga što je ipak u pitanju spomenik njegove žene.

DREVNE MEGASTRUKTURE IZ CELOG SVETA

Od Kine do Indije, i Engleske do Perua, razgledaćemo neke dodatne drevne megastrukture koje su promenile arhitekturu i inspirisale nove načine građenja.

Dok su građevine i spomenici koje predstavljamo u seriji "Drevnim megastrukturama" poput Angkor Vata, Maču Pikčua i Katedrale Svetog Pavla u Londonu nesumnjivo remek-dela i arhitektonski biseri, ove dobro poznate znamenitosti nisu jedine megastrukture drevnog sveta.

Katedrala Linkoln, Engleska

Od 1072. godine na mestu Katedrale Linkoln gradile su se druga katedrale, međutim tek posle požara i zemljotresa koji su oskrnavili starije katedrale počinje rekonstrukcije sadašnje Katedrale 1192. godine. Ono što danas čini Katedralu Linkoln jedan je od najboljih primera gotičke arhitekture srednjovekovnog perioda u celoj Evropi. Čak i danas, građevina još uvek dominira linijom horizontal miljama unaokolo.

Nakon mnogo građevinskog rada tokom vekova, centralni toranj Katedrale dostigao je svoju današnju visinu negde između 1307. i 1311. Godine. Ubrzo nakon toga, između 1370. i 1400. godine zapadni tornjevi takođe su se uzdigli, čineći Katedralu najvišom strukturom u srednjovekovnom svetu, dok centralni toranj nije srušen od moćnog vetra 1549. godine.

Masada, Izrael

U oblasti Mrtvog mora u Izraelu nalazi se važno istorijsko mesto, Masada, symbol poslednjeg otpora jevrejskog kraljevstva protiv Rimske imperije. Veruje se da je postojala tvrđava Masada koja datira iz drugog veka pre nove ere, međutim tvrđavu u Masadi izgradio je kralj Irod između 37. i 31. godine p.n.e. Bio je to sigurno impresivan inženjerski projekat za drevne arhitekte i radnike pošto se Masada nalazi na vrhu masivne stene, više od 400 metara nadmorske visine sa veoma strmim liticama. Nije u pitanju tek neka mala tvrđava koju je Irod izgradio - ova tvrđava je ogromna sa velikim brojem tornjeva i odbrambenih zidova, a sagrađeno je i nekoliko palata, rezervoar i banja. Uprkos ovoj snažnoj odbrani i strateškoj poziciji, rimska vojska, dugo nakon Irodove smrti, uspela je da opsedne Masadu i preuzme je 73. godine p.n.e. Interesantno je da su kampovi i utvrđenja koje još uvek stoje oko Masade prema arheolozima jedni od najbolje očuvanih primera rimskih postrojenja za opsadu u celom svetu.

Toranj sa bubnjevima, Peking, Kina

Toranj u drevnom Pekingu sagrađen je u 13. veku, ali je nakon nekoliko vekova promena ponovo izgrađen 1420. u isto vreme kad i Imperatorska palata. Toranj sa bubnjevima visok je 46.7 metara i nalazi se na osnovi visokoj 4 metra, izgrađenoj od kamena i cigli. Dvospratni toranj prvobitno je napravljen od drveta. Ima tri nivoa obrnutih nadstrešnica i ukrašen je zelenim i sivim pločicama. U vrhuncu svoje upotrebe, Toranj sa bubnjevima skladirao je do 25 bubnjeva, dok je glavni bubanj stojao na drugom spratu. Korišćen je u kombinaciji sa obližnjim Zvonikom da bi pokazivao vreme. Danas samo veliki bubanj stoji na drugom spratu građevine. Toranj sa bubnjevima dobar je primer kineske arhitekture, predstavljajući, u tom redu, stilove Juan, Ming i Čing dinastija.

Crveno utvrđenje, Indija

Nazvana po svojim zadivljujućim zidovima od crvenog peščara koji ga okružuju, ovo svetsko nasleđe po UNESCO-u nalazi se u Nju Delhiju. Izgrađeno je kao palata utvrđenje mugalskog cara Džahana između 1638. i 1648. godine i jedinstvena je po tome što je savršena mešavina mnogo azijskih arhitektonskih tehnika, slivajući uticaj islamske, persijske, timurske i hindu arhitekture. Dizajn i metode građevine korišćene u izgradnji Crvenog utvrđenja ponovljene su u mnogim drugim zgradama širom indijskog sub-kontinenta.

Grad Arekipa, Peru

Stari centar Arekipe, drugog po veličini grada u Peruu i mesto svetskog nasleđa po UNESCO-u, arhitektonski je kotao pretapanja različitih kultura i uticaja. Iako nije prosto jedna zgrada, istorijski centar izgrađen nakon prvog pristizanja Španaca 1540. godine, nudi fascinantna saznanja o arhitektonskim uticajima koji su dominirali Novim svetom u vreme gradnje u šesnaestom veku, kombinovajući najbolje iz španskog građevinskog stila pod uticajem baroka i tradicionalni domorodački stil Perua.

REKLAMA